ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΙ

Περί «αριστείας» ο λόγος

« Από το ελάχιστο φτάνεις πιο σύντομα οπουδήποτε. Μόνο που ΄ναι πιο δύσκολο»
Ελύτης, Μικρός ναυτίλος σ. 51»

Πρώτα τρία περιστατικά. Το πρώτο, αρκετά γνωστό : Τον 18ο αι. στη Γερμανία, ο δάσκαλος της Γης τάξης του Δημοτικού ενός κοινού σχολείου, κάλεσε τους μαθητές να αθροίσουν τους αριθμούς 1-100. Με έκπληξη, όμως, είδε ότι, ένας μαθητής δήλωνε ότι ήδη είχε το ακριβές άθροισμα στο πρώτο λεπτό. Και, διευκρίνισε ότι η πρόσθεση κατά ζεύγη από τις δύο άκρες έδινε σταθερά το ίδιο άθροισμα ήτοι 1+100 = 101, 2+99=101, 3+98=101 κ.λπ. και άρα 50 ζεύγη των 101, έχουμε 101χ50= 5.050 το ακριβές άθροισμα. Αργότερα ο μικρός Gauss , αυτό ήταν το όνομά του, αν και γιος φτωχών βιοπαλαιστών, αναδείχτηκε με υποτροφίες σε διάσημο μαθηματικό .
Το δεύτερο : Δυο υποψήφιοι διδάκτορες ο Larry Page και ο Sergey Brin, αφού αγνόησαν τις εντολές των επιβλεπόντων καθηγητών τους, κινήθηκαν ελεύθεροι στον αχανή ωκεανό του αγνώστου και ολοκλήρωσαν το διδακτορικό τους, όπως νόμιζαν. Το «υλικό» αυτό, στη συνέχεια, έμελλε να εξελιχθεί στο γνωστό μας Google[1] , επαληθεύοντας έτσι έμπρακτα την άποψη ότι η ακαδημαϊκή ελευθερία είναι προϋπόθεση για την εκπόρθηση του αγνώστου. Και κατ επέκταση η καινοτομία για την ανάπτυξη.
Και το τρίτο: Ο Ούγγρος οικονομολόγος Janos Kornai κατέγραψε τις πιο επαναστατικές εφευρέσεις του 20ου αι. για να διαπιστώσει ότι «όλες πραγματοποιήθηκαν σε δημοκρατικά καθεστώτα». Και συνεπώς, κατά τους συγγραφείς Philippe Aghion και Alexandra Roulet, από το βιβλίο των οποίων έχουμε τα παρακάτω παραθέματα[2] , «στις αναπτυγμένες χώρες , η ανάπτυξη συνδέεται τόσο στενά με τη δημοκρατία». Και ακόμη ότι ο κύριος μοχλός της ανάπτυξης, στο βαθμό και στο είδος που την επιλέγουμε, είναι «η καινοτομία της αιχμής», Και «επομένως, όσο μεγαλύτερη είναι η τεχνολογική ανάπτυξη μιας χώρας (ή το κατά κεφαλήν ΑΕΠ), τόσο περισσότερο η ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών λειτουργεί προς όφελός της» .
Από τα παραπάνω, και όχι μόνο, αβίαστα προκύπτει ότι η σχέση ανάμεσα στη καινοτομία, την επιθυμούμενη ανάπτυξη, τη Δημοκρατία και την προώθηση των ταλέντων (ακόμη και αν αυτά είναι προϊόν ταλάντων), είναι ε υ θ έ ω ς ανάλογη. Διαπίστωση που φέρνει στην επιφάνεια το πρόβλημα της «αριστείας». Από επίσημα χείλη ειπώθηκε πως ο στόχος της παιδείας είναι «τα πρώτα θρανία και τα τελευταία να μοιράζονται το ίδιο παιδαγωγικό ενδιαφέρον». Σίγουρα πρόκειται για ένα αυτονόητο παιδαγωγικό αξίωμα, που πράγματι απαντά επαρκώς στο αίτημα των ίσων ευκαιριών που οφείλει, το δημόσιο σχολείο τουλάχιστο, να υπηρετεί. Όμως το «ίσες ευκαιρίες» απαιτεί διευκρινίσεις. Και αυτό θα επιχειρήσουμε παρακάτω.
Υπάρχει ο κίνδυνος το «ίσες ευκαιρίες» να το εκλάβουμε ως μέσο για την άρση των υφιστάμενων ανισοτήτων μεταξύ των μαθητών. Τότε η ισότητα αφορά τις ευκαιρίες, που σημαίνει ότι τις ομογενοποιούμε και προσαρμόζουμε τους μαθητές σ αυτές. Στην περίπτωση αυτή ως πρώτη ανάγκη αναδεικνύεται η «μετωπική» αντιμετώπιση των μαθητών, ο δε πήχης των δυσχερειών οφείλει να προσαρμόζεται στο μέσο όρο των δυνατοτήτων τους. Είναι προφανές πως σε μια τέτοια περίπτωση ωφελούνται οι «τελευταίοι», αλλά σίγουρα ζημιώνονται οι «πρώτοι». Και δεν είναι μόνο αυτοί.
Αν, αντίθετα, θέσουμε ως στόχο να προσαρμόζουμε την ποιότητα των ευκαιριών στις όποιες υφιστάμενες διαφορές των μαθητών, τότε το «ίσες ευκαιρίες» σημαίνει αντιστοίχιση των ευκαιριών στις δυνατότητες των μαθητών προκειμένου να γίνει ο καθένας αυτό που μπορεί να γίνει. Που σημαίνει εξατομίκευση του ενδιαφέροντος του εκπαιδευτικού προς την κατεύθυνση να δώσει την ευκαιρία στον κάθε μαθητή ξεχωριστά να αξιοποιήσει τις δυνατότητές του στο μέγιστο δυνατό βαθμό.
Στο σημείο αυτό είναι αναγκαία η εξής διευκρίνιση: Πράγματι οι μαθητές που συναριθμούνται σε μια τάξη κουβαλούν ιδιαιτερότητες. Αλλά ιδιαιτερότητες πολλών προελεύσεων. Είναι πρώτα ο βαθμός ευφυίας που ποικίλει από άτομο σε άτομο. Ο Gauss π.χ., αν και παιδί φτωχών εργατών, διέθετε μια μοναδική μαθηματική οξύνοια, που επέβαλε την προστασία για το καλό όλων. Αλλά δεν είναι μόνο οι φυσικές διαφορές. Οι μαθητές κουβαλούν και διαφορές που οφείλονται στα κοινωνικοοικονομικά περιβάλλοντα από τα οποία προέρχονται. Από έρευνες, για παράδειγμα, διαπιστώθηκε ότι οι αναλφάβητοι για την επικοινωνία τους χρησιμοποιούν περίπου 500 λέξεις και τις αντίστοιχες συντακτικές δομές. Το λεξιλόγιο των πανεπιστημιακών μπορεί να κινείται από 6.000 λέξεις και πάνω. Και επειδή γλώσσα και σκέψη, κατά τον Claude Levi –Strauss, είναι ισοδύναμα μεγέθη, καταλαβαίνουμε ότι δυο παιδιά που μας έρχονται από τόσο διαφορετικά περιβάλλοντα κουβαλούν και στο σχολείο τις ίδιες ανισότητες. Οι διαφορές αυτές προφανώς και κατά περίπτωση, δεν προέκυψαν μόνο από τη διαφορά μιας οξύνοιας φυσικής προέλευσης. Σε πολλές από αυτές αντανακλώνται και οι πολιτισμικο –οικονομικές διαφορές από τις οποίες προέρχονται οι μαθητές. Και άρα, λένε, οι οπαδοί της εξίσωσης των ευκαιριών, όταν ενισχύεις ξεχωριστά τον προικισμένο μαθητή συντηρείς ταυτόχρονα και τις κοινωνικο - οικονομικής προέλευσης ανισότητες, στο βαθμό που αυτές καθορίζουν την ιδιαιτερότητα του μαθητή.
Πράγματι αυτό μπορεί να συμβαίνει. Μόνο που, κατά την άποψή μας, η αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος πρέπει να απασχολεί την κοινωνία. Δεν είναι όμως θέμα της εκπαίδευσης, αλλά της πολιτικής. Όταν η οικονομική ισχύς κατανέμεται άνισα – και άδικα - , εξίσου άνισα και άδικα κατανέμεται και η μορφωτική προετοιμασία των νέων. Εξίσου, όμως, άνισα - και άδικα - κατανέμεται και η πολιτική ισχύς. Σε κάθε περίπτωση το αποτέλεσμα είναι οι οικονομικά ισχυρότεροι να καθίστανται και πολιτικά ισχυρότεροι, οι δε κανόνες συνύπαρξης να καθιερώνονται με στόχο τη διατήρηση της ισχύος των ήδη οικονομικά ισχυρών σε βάρος των ανίσχυρων. Αν, πράγματι, μια κοινωνία επιθυμεί να αλλάξει αυτόν τον φαύλο κύκλο, τότε θα πρέπει να επιδιώξει σε πολιτικό επίπεδο τη μείωση των οικονομικών ανισοτήτων. Αν αυτό το επιχειρήσει μεμονωμένα στην εκπαίδευση, το μικρότερο κακό είναι ότι υποκρίνεται. Το μεγαλύτερο είναι ότι με την επιλογή αυτή δε βοηθάει να βγούμε από τον φαύλο κύκλο.
Αντίθετα, βοηθώντας τους ταλαντούχους, ακόμη και με τη διπλή σημασία το όρου, απελευθερώνει δυνάμεις και δίνει οξυγόνο στην καινοτομία, την ανάπτυξη και εν τέλει στην ίδια τη δημοκρατία. Η οποία εξ ορισμού είναι υποχρεωμένη να προστατεύει το δικαίωμα του καθενός να γίνει αυτό που μπορεί να γίνει. Προστατεύοντας δε την οικονομία προστατεύει και την πολιτική. Και τούτο γιατί μια οικονομία σε τροχιά κατάρρευσης οδηγεί σε παρακμή και την πολιτική, αλλά και αντίστροφα μια ισχυρή και εξορθολογισμένη πολιτική οδηγεί και την οικονομία στην ανάπτυξη. Και ανάλογα διαμορφώνει και τις συμπεριφορές των πολιτών. Καθώς δε δεν υπάρχει αναγκαιότητα που να προκύπτει έξω από τη συμπεριφορά των ίδιων των ανθρώπων, την ετυμηγορία του αύριο ή και την οδό της σωτηρίας, θα την αναζητήσουμε στην ίδια τη στάση όλων μας. Είμαστε ένα βήμα πριν την άβυσσο. Ας μη σπαταλήσουμε το μεγάλο κεφάλαιο της κρίσης που προσφέρεται για μια καινούργια αρχή. Η πίστη στην έλευση του Μεσσία όχι μόνο δεν βοηθά σε τίποτε, παραπλανά κιόλας.

[1] .- Philippe Aghion και Alexandra Roulet (2012) «Ο νέος ρόλος του κράτους, Για μια ανανεωτική σοσιαλδημοκρατία» μτφρ. Α. Ξενάκη εκδ. Πόλις σ. 109

[2] .- Philippe Aghion και Alexandra Roulet (2012)  ό.π. σ. 109

2 αναγνώστες σχολίασαν

Συμμετοχή στην συζήτηση
  1. Θ.Τ. 11:41 16/06/2015

    Σωστά . Αλλά θα τα έψελνα πιό επιγραμματικά στους Μπαλτάδες, όνομα και πράμα .
    Σχεδόν το 99 % των παιδιών είναι σαν τον Gauss, φυσικά όχι ντε και καλά στα μαθηματικά, αλλά κάθε φορά δυνητικά σε κάτι άλλο . Αλλά το κάθε δεντράκι θέλει ανάλογο πότισμα , κορφολόγημα κ.λπ.
    Για να γιγαντώσει . . .
    Που όμως να βρεθούνε δάσκαλοι, αφού ΠΡΕΠΕΙ να έχουμε 6 κάμερες γιά κάθε γκόλ και άλλες τόσες γιά
    το τάδε μπικίνι . Καλύτερα λοιπόν δάσκαλο πολυβολητή + αποστήθιση .
    Νάτη η παραπαιδεία , επικερδήε και χρησιμότατη γιά κάποιους . . .

    Την νεολαία την έχουμε κάνει σαν τα μούτρα μας.

    Τα παιδιά δεν έχουν δύο γονείς, αλλά τρεις !
    Πολύ συχνά τον εξής ένα, την διαφήμιση/τηλεόραση . . .

  2. Μια υπεύθυνη και εμπεριστατωμένη ανάλυση. Ας γίνει σαφές: μην συγχέουμε την αριστεία με την αριστοκρατία…

Υποβολή απάντησης

Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ.
Παρακαλώ εισάγετε το email σας εδώ.
Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιο σας εδώ.