ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΙ

Αναγκαία ισότητα και αναγκαστικός εξισωτισμός

Παρά το γεγονός ότι η θέση του Norberto Bombio για την ισότητα, ως κριτηρίου για τη διάκριση αριστεράς και δεξιάς, ενοχοποιείται -από πολλούς- ως "μηχανιστική" και "μανιχαϊστική", εν τούτοις εξακολουθεί να παραμένει ισχυρή και κυρίαρχη στη πολιτική πρακτική.

Η αναφορά αυτή, έχει πρόσθετη σημασία στη παρούσα συγκυρία, επειδή η αποτελεσματικότητα της (νεο)φιλελεύθερης προσέγγισης για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης και τη διαχείριση του "μνημονίου" έχει διαψευσθεί ολοσχερώς και αυτή η εξέλιξη επισυμβαίνει ανεξάρτητα από τη πολιτική και επικοινωνιακή "επένδυσή" της.

Παρά ταύτα, η (νέο)φιλελεύθερη οπτική παραμένει σε δεσπόζουσα θέση και ως πρώτη επιλογή, στη χώρα αλλά και στις περισσότερες χώρες της ευρωζώνης, εξ αιτίας της πολιτικής της ηγεμονίας. Κυρίως επειδή η διαχείρισή της προκαλεί (αντίστροφη) αναδιανομή των εισοδημάτων στο εσωτερικό των χωρών, αλλά και μεταξύ των χωρών, με εμφανώς επωφελή αποτελέσματα για αυτές του ευρωπαϊκού (γερμανικού) διευθυντηρίου.
Προφανώς, η εξέλιξη αυτή έχει αναδείξει το ζήτημα της ισότητας σε υψηλή προτεραιότητα, επειδή οι πολιτικές της ευρωπαϊκής ηγεσίας έχουν προκαλέσει διεύρυνση και ένταση των κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων. Οι οποίες εμφανίζονται με ακραίες εκδηλώσεις φτώχειας, μη πρόσβασης σε απολύτως αναγκαία αγαθά και υπηρεσίες (τρόφιμα, ηλεκτρική ενέργεια, υπηρεσίες υγείας) και εκτεταμένα φαινόμενα αποκλεισμού, απώλειας της αξιοπρέπειας και της ισότητας για ελευθερία (πολιτική, κοινωνική και πολιτισμική), αξίες οι οποίες επιτρέπουν τη αυτοπραγμάτωση του ανθρώπου.
Στη πραγματικότητα, το ιδεολογικό και πολιτικό δίλημμα ισότητα ή ελευθερία εξακολουθεί να συγκροτεί τη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην αριστερά και τη δεξιά, υπό την έννοια όμως του αντισταθμίσματος (της εκάστοτε αμοιβαίας ανταλλαγής) των εννοιών αυτών, παρά ως απλουστευτική επιλογή του τύπου "μαύρο-άσπρο".
Το "σημείο ισορροπίας" στο αντιστάθμισμα ισότητας και ελευθερίας συνιστά το αποτέλεσμα, μιας σύνθετης πολιτικής και κοινωνικής διαδικασίας, το οποίο παράγεται απο το συσχετισμό των δυνάμεων ανάμεσα στη δεξιά και την αριστερά, οπως συμβατικά καταμερίζεται στη τρέχουσα πολιτική "γεωγραφία".
Είναι ευρέως γνωστό, ότι οι ανοικτές κοινωνίες (και οι ανταγωνιστικές οικονομίες) παράγουν ανισότητες, οι οποίες ενίοτε είναι απειλητικές για τη κοινωνική συνοχή και τη πολιτική ισορροπία. Προς τούτο, η απάντηση των υπερασπιστών των ιδεών του John Maynard Keynes, δια του κράτους πρόνοιας, υπήρξε αφ' ενός "διορθωτική" και μερικώς αποτελεσματική έναντι των ανισοτήτων και αφ' ετέρου "υποστηρικτική" της κοινωνικής ειρήνης για πολλές δεκαετίες, εξ αιτίας της ανάπτυξης των δυτικών οικονομιών σε συνθήκες (σχεδόν) πλήρους απασχόλησης.
Στην κατεύθυνση αυτή, η "ακριβοδικία" στη θεωρία της δικαιοσύνης (στην οποία η ελευθερία συνιστά βασικό και πρώτιστο αγαθό) του John Rawls, έχει ως όριο τη κατάσταση του πολιτικού και κοινωνικού φιλελευθερισμού των "ίσων ευκαιριών", αλλά ενδεχομένως της μη επίτευξης ισοδύναμων αποτελεσμάτων, πράγμα το οποίο συγκροτεί το ουσιώδες στοιχείο της ισότητας.
Ακόμη και η προσέγγιση του Karl Marx στη περίφημη κριτική του προγράμματος της Gotha, υπαινίσσεται την ισότητα ως δίκαιη και ανάλογη αμοιβή των "παραγωγών" μέχρι την ολοκλήρωση της μακράς διαδικασίας μετάβασης σε μια πλέον προηγμένη κατάσταση "αμοιβής σύμφωνα με τις ανάγκες", η οποία είναι αποτέλεσμα του δομικού μετασχηματισμού της κοινωνίας και της εξάλειψης της διάκρισης μεταξύ "κοινωνικού" και "οικονομικού".
Υπό το πρίσμα αυτό, καθίσταται εμφανής ο σχετικός χαρακτήρας της ισότητας ως κατάστασης κοινωνικών σχέσεων, της οποίας η ανάκτηση συναρτάται με την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, πράγμα το οποίο προϋποθέτει (στις ανοικτές και διεθνοποιημένες οικονομίες) τη ύπαρξη της "ακριβοδικίας" και των βασικών αγαθών της ελευθερίας, αλλά δεν διασφαλίζει την επίτευξη της πλήρους ισότητας δηλαδή της "αμοιβής σύμφωνα με τις ανάγκες".
Ανεξαρτήτως της εφικτότητας ή μη της προσέγγισης αυτής, αξίζει να σημειωθεί η ένταση της "εξισωτικής" ρητορικής ("εδώ και τώρα") σε διάφορα πεδία του κοινωνικού και οικονομικού βίου, κατά τη διάρκεια της μεταπολιτευτικής περιόδου, απο τη πλευρά των πολιτικών δυνάμεων του "μικροαστικού λαϊκισμού". Τα εμπειρικά αποτελέσματα αυτής της οπτικής, είναι πλέον ορατά με κύρια (και μετρήσιμα) ευρήματα την επέκταση και την ένταση των ανισοτήτων, τη διεύρυνση του χάσματος μεταξύ πλουσίων και φτωχών και την "εξάχνωση" της μεσαίας τάξης. Η κατάσταση αυτή, συνοδεύεται απο τον περιορισμό και τη συρρίκνωση των ελευθεριών και των κοινωνικών δικαιωμάτων και πρωτίστως της αξιοπρέπειας ως κατάφασης του "προσώπου" και της "ύπαρξης".
Τούτων δοθέντων, η ασκούμενη διαχείριση των πολιτικών για τα εισοδήματα, τη φορολογία και τη κατανομή των βαρών στην ασφάλιση γήρατος και ασθένειας -σε μακρά περίοδο- συγκροτείται με μηχανιστικό "εξισωτικό" τρόπο δια του οποίου δεν επιτυγχάνεται η ισότητα και η άμβλυνση των ανισοτήτων ενώ συγχρόνως ελαχιστοποιούνται οι ελευθερίες και τα δικαιώματα (πρωτίστως η αξιοπρέπεια) λόγω της επιταχυνόμενης καθοδικής τάσης των κοινωνικών και οικονομικών (ποσοτικών και ποιοτικών) μεγεθών.
Εν κατακλείδι, στη πραγματικότητα το πραγματικό δίλημμα εντοπίζεται ανάμεσα στην "ισότητα εν ελευθερία" και τον "μηχανιστικό εξισωτισμό". Η έκβαση -προς τη μια ή την άλλη πλευρά- αυτού του διλήμματος προοιωνίζεται την ανάκτηση στο φωτεινό ορίζοντα της αξιοπρέπειας ή την κάθοδο στο σκοτεινό κόσμο της αλλοτρίωσης. Στο πλαίσιο αυτό, αίρεται η τυπική αντίθεση μεταξύ ισότητας και ελευθερίας, πράγμα το οποίο υποδεικνύει οτι στις σύγχρονες κοινωνίες το πολιτικό σύστημα χρειάζεται πλέον τη σύνθεση ανάμεσα σε αυτές τις αξίες, με τον εμπλουτισμό σε ελευθερίες μιας "αριστεράς της ισότητας" και τον εμβολιασμό με ισότητα μιας "δεξιάς της ελευθερίας" παρά μια άγονη (παλαιού τύπου) ιδεολογική αντιπαράθεση, η οποία όπως έδειξε η "μνημονιακή" εμπειρία οδηγεί στην αλλοτρίωση και την απώλεια της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, με τις πολιτικές της "σκληρής" λιτότητας ή τις πολιτικές του βίαιου "εξισωτισμού". Βεβαίως, μια ανάλογη εξέλιξη δεν οδηγεί στη κατάργηση της πάλης των τάξεων και των ιδεών ή στην εξάλειψη των κοινωνικών ανισοτήτων αλλά μεταφέρει στη αναγκαία συζήτηση και την ικανή σύνθεση σε "παραγωγικό" επίπεδο.
Εξ άλλου, η "νομιμοποίηση" της πολιτικής έγκειται στην απόδειξη, ότι ασκείται για την υπεράσπιση των ιδεών και των συμφερόντων συγκεκριμένων κοινωνικών τάξεων, στο όνομα όμως του συνόλου της κοινωνίας.
Είναι αυτό το οποίο απαιτείται στη παρούσα συγκυρία, δηλαδή η άσκηση μιας πολιτικής για την ισότητα στο όνομα της κοινωνίας για την αποφυγή του αλληλοτροφοδοτούμενου και αδιέξοδου φαύλου κύκλου "μνημονιακής" λιτότητας και "αντιμνημονιακού" εξισωτισμού.

Υ.Γ. Προδήλως, στη προσέγγιση αυτή -πέραν των τεχνικών και οικονομικών διαστάσεων- εμπίπτει και το εγχείρημα της τρέχουσας "μεταρρύθμισης"

Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια.

Υποβολή απάντησης

Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιο σας εδώ.
Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ.
Παρακαλώ εισάγετε το email σας εδώ.