ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΙ

Η τέχνη της μαστίχας

Δεν μπορώ να θυμηθώ την πρώτη  φορά που δοκίμασα το λικέρ  μαστίχας. Κατακόκκινη  είπα κάτι χαμηλόφωνα στη μάνα μου και πετάχτηκα στον κατηφορικό δρομάκο ακολουθώντας τα παιδιά του νησιού . Το σπίτι της κυρίας Ουρανίας ήταν σκαρφαλωμένο στην είσοδο του οικισμού  Πυργί στη Χίο, το ``ζωγραφιστό`` χωριό όπως το αποκαλούν πολλοί  λόγω των καταπληκτικών μοτίβων στις προσόψεις των σπιτιών.

Ανεβαίνοντας στα  Μαστιχοχώρια , στη νότια Χίο, μέσα στο ταξί νιώθεις το άρωμα της μαστίχας λες και μεταγγίζει ανάλαφρα την κάψα του καλοκαιριού.  Η μηχανή βογκούσε καθώς το αυτοκίνητο σκαρφάλωνε στην πλαγιά όπου ο σχίνος `` κλαίει`` και παράγει μαστίχα.

Το λιοπύρι σπίθιζε στους τραχιούς , ρετσινάτους κορμούς των δένδρων κάνοντας τη Γαλλίδα τουρίστρια δίπλα μου να βγάζει  επιφωνήματα θαυμασμού στη γλώσσα της.

Καθώς το απομεσήμερο προχωρούσε φτάνουμε ψηλά στη  Ράχη μέσα σε ένα άρωμα  μαστίχας.

Το μαστιχόδεντρο ή σχίνος ζει 100 χρόνια θα μας εξηγήσουν λίγο αργότερα,  οι εργαζόμενοι του Μουσείου Μαστίχας Χίου, ένα από τα οκτώ Θεματικά Μουσεία του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς.

``Πάρε βάλσαμο για τον πόνο``, έλεγε  στη μάνα  μου η ηλικιωμένη καλοστεκούμενη σπιτονοικοκυρά που μας είχε νοικιάσει τη θερινή κατοικία στο ύψωμα του χωριού δίπλα στη Βίγλα, το κυλινδρικό κτίριο , χωρίς πόρτες στο οποίο παλιά οι βιγλάτορες μπαινόβγαιναν με ξύλινες σκάλες από τα παράθυρα  .

Όταν αντίκριζαν το πειρατικό  πλοίο , ειδοποιούσαν ανάβοντας φωτιές τις γειτονικές βίγλες που κι αυτές με τον ίδιο τρόπο μετέδιδαν την είδηση στα υπόλοιπα χωριά της Χίου.

Ταυτόχρονα οι βιγλάτορες ήταν υποχρεωμένοι να  έχουν το νου τους στους λαθρέμπορους της μαστίχας που συχνά πυκνά ρήμαζαν τα χωριά. Μάλιστα σε μερικά χωριά βίγλιζαν εκ περιτροπής όλοι οι κάτοικοι.

Η ίδρυση των χωριών αυτών χρονολογείται από τους Βυζαντινούς χρόνους των Ιουστινιάνι (1346-1566μ.Χ),  οι οποίοι γνωρίζοντας τη σπουδαιότητα και τη σπανιότητα της μαστίχας, κάποιοι τη συνέκριναν με χρυσό, ήθελαν τον απόλυτο έλεγχο  και την όσο το δυνατόν καλύτερη εκμετάλλευση του μονοπωλιακού προϊόντος. Μοναδικότητα της περιοχής είναι η συστηματική καλλιέργεια της πολύτιμης ποικιλίας Pistacia Ientiscus Chia.

Τα Μαστιχοχώρια χτίστηκαν από Λατίνους αρχιτέκτονες σε φρουριακή μορφή . Στο κέντρο  του κάθε χωριού χτίστηκε ένας ψηλός ορθογώνιος πύργος ενώ οι τοίχοι των σπιτιών που βρίσκονταν στην περίμετρο του χωριού σχημάτιζαν το εξωτερικό του τείχος, στις γωνιές του οποίου υπήρχαν κυλινδρικοί πυργίσκοι με πολεμίστρες.

Για να προστατευτούν  από τους πειρατές και τους λαθρέμπορους, οι οικισμοί σχηματίστηκαν διάσπαρτοι σε αθέατες από τη θάλασσα θέσεις, σε μικρές αγροικίες όπου ο έλεγχος ήταν αδύνατος.

Αρχές Μαΐου αρχίζει η  συγκομιδή της μαστίχας με έναν ιδιαίτερα ασυνήθιστο τρόπο, μου εξηγεί η εγγονή της κυρίας Ουρανίας που δουλεύει στο Μουσείο.

Μεγάλοι και μικροί, γυναίκες και άντρες προετοιμάζονται και ζουν  στον ρυθμό της μαστίχας. Οι άντρες αναλαμβάνουν το τσάπισμα δίπλα στο δέντρο και το στρώσιμο με ασπρόχωμα που μονώνει το έδαφος στο οποίο πέφτει το μαστίχι και οι γυναίκες ``κεντούν`` από κάτω προς τα πάνω τους σχίνους.

Πρωί, πρωί με την αυγούλα για να μην τις πετύχει ο ήλιος και μαλακώσει η μαστίχα, φορώντας μαντήλι στα μαλλιά και χειρόφτριες στα χέρια (ειδικά γάντια), 15 μέρες μετά το ``κέντημα``, οι γυναίκες μαζεύουν τα ``δάκρυα``.

Και πάνω από τα ``δάκρυα``  στήνονται χοροί και τραγούδια, εξηγώ στην Γαλλίδα βάζοντας στο στόμα μια τσίχλα ΕΛΜΑ.

Στα Βυζαντινά χρόνια, το εμπόριο της Μαστίχας ήταν μονοπώλιο του αυτοκράτορα.  Ιδιαίτερα δημοφιλής στα εμπορικά κέντρα της εποχής πέρασε στα χέρια Γενοβέζων που είχαν και την μονοπωλιακή επιχείρηση της διαχείρισης της μαστίχας. Η μεγάλη αξία που είχε η μαστίχα φαίνεται από το γεγονός ότι όσοι επιχειρούσαν να κλέψουν ή έκλεβαν μαστίχα τιμωρούνταν με αυστηρές ποινές .

Περισσότερο από διακόσια χρόνια οι μαστιχοπαραγωγοί ταλαιπωρήθηκαν από τους μεταπράτες που κερδοσκοπούσαν εις βάρος τους φέρνοντας τους συχνά σε αδιέξοδο.

Το 1938 ψηφίζεται αναγκαστικός νόμος  και την ίδια χρονιά ιδρύεται η Ένωση Μαστιχοπαραγωγών , η οποία  λειτούργησε συνεταιριστικά, ανέλαβε την συσκευασία και την προώθηση του προϊόντος στην αγορά.

``Δε θέλω να δουλεύεις στους σκίνους να κεντάς/για μια οκά μαστίχη βρε μικρούλα μου τα νιάτα  σου να φας/ Δε θέλω να δουλεύεις στο μεροκάματο/ κι εγώ θα σε πληρώνω αγαπούλα μου το κάθε Σάββατο/ να ξεραθούν οι σκίνοι να γίνουν ρημαδιό / στο κέντημα  του σκίνου βρε μικρούλα μου να μην σε ξαναδώ…``

Μάκρυναν οι ίσκιοι των δέντρων  όταν πήραμε του δρόμου του γυρισμού. Αφήσαμε πίσω μας τα δέντρα που κρατούσαν ένα τούλι σκιάς. Τα δουλεύουν οι άνθρωποι νυχθημερόν, τα ποτίζουν με τον ιδρώτα τους. Και αν κάποτε φύγουν από εδώ η νοσταλγία για το νησί και η μυρωδιά του μαστιχόδεντρου  θα τους ακολουθεί  παντού.

 

 

 

Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια.

Υποβολή απάντησης

Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ.
Παρακαλώ εισάγετε το email σας εδώ.
Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιο σας εδώ.