• Λεπτές ισορροπίες για ΔΝΤ-νέο Μνημόνιο

ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΙ

Περνώντας από τα μέρη του Καζαντζάκη

Η Μυρτιά είναι ένα μικρό αγροτικό χωριό στην ενδοχώρα του νομού Ηρακλείου, σε απόσταση 15 χιλιομέτρων από την πόλη. Οι πρώτες πληροφορίες, είναι η αλήθεια, δεν προδιαθέτουν κανέναν να την επισκεφτεί. Δεν συγκεντρώνει όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά που καθιστούν ένα μέρος τουριστικό πόλο έλξης.

Η Μυρτιά είναι, όμως, ταυτόχρονα και ο τόπος από τον οποίο κατάγεται ο πατέρας του Νίκου Καζαντζάκη. Και στο χωριό αυτό φιλοξενείται το μουσείο του Νίκου Καζαντζάκη, το οποίο στεγάζεται στο πατρικό της οικογένειας Ανεμογιάννη, συγγενικής με την οικογένεια του πατέρα του συγγραφέα, τον Μιχάλη Καζαντζάκη. Να, λοιπόν, και το κίνητρο για να επισκεφτεί ο ταξιδιώτης τη Μυρτιά.

Η αλήθεια είναι ότι τα μουσεία που είναι επικεντρωμένα γύρω από μια προσωπικότητα, όσο σπουδαία και αν είναι αυτή, δεν είναι πολύ διαδεδομένα στην Ελλάδα. Ευθύνεται πιθανότατα και το μονοθεματικό τους περιεχόμενο αλλά και η λίγο τετριμμένη –πολλές φορές- διαμόρφωση της έκθεσής τους. Με αυτή την προδιάθεση –ενδιαφέρον σε συνδυασμό με λίγη δυσπιστία- ξεκινήσαμε να επισκεφτούμε το «Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη». Επρόκειτο, ωστόσο, σύντομα να διαψευστούμε.

Η ίδια η έκθεση του Μουσείου είναι εντυπωσιακά διαμορφωμένη, όπως και ο χώρος που έχει διαμορφωθεί στην οικεία Ανεμογιάννη. Στον πρώτο όροφο βομβαρδίζεσαι από πληροφορίες για την ζωή του ΝΚ, πληροφορίες όμως που δεν κουράζουν, αλλά βοηθούν στην επαφή με το συγγραφέα. Η διαμόρφωση της αίθουσας σαν πλώρη ενός πλοίου γίνεται αντιληπτή με τη δεύτερη ματιά και εντυπωσιάζει. Τα προσωπικά του αντικείμενα, οι γυναίκες της ζωής του, οι φωτογραφίες με ανθρώπους που σημάδεψαν την ζωή του, ηχητικά ντοκουμέντα και ηχητικές αναλύσεις, όλα οδηγούν στο γραφείο στο οποίο –κυρίως- συνέγραφε, όπου και βρίσκεται τοποθετημένο ένα πιάτο με κανέλλα και μοσχοκάρυδο, συνδυασμένα και τα δύο με τη λογοτεχνική έμπνευση του ΝΚ.

Η πρώτη έκδοση και οι ξενόγλωσσες εκδόσεις της «Οδύσσειας» του ΝΚ, του έργο που αποτέλεσε το «σώσιμο της ψυχής του», εντυπώνονται στο χώρο ως βίωμα για τον επισκέπτη, συγκινώντας για τη σπουδαιότητα που αυτό το έργο είχε για το ΝΚ, ως το ταξίδι της ζωής, το σκοπό της ύπαρξής του. Εκεί εκτίθενται επίσης οι έπαινοι αλλά και η πολεμική που δέχτηκε το έργο (σε ψηφιακή μορφή, φιλική για προσωπική, εξατομικευμένη περιήγηση), καθώς και μια επιστολή του Γεωργίου Παπανδρέου, η οποία υπενθυμίζει ότι κάποτε οι πολιτικοί είχαν έμπρακτο ενδιαφέρον για την πνευματικότητα και αντίστοιχης φύσης ανησυχίες.

Οι απαντήσεις του ΝΚ, ευχαριστήριες ή αμυνόμενες του έργου, αποκαλύπτουν μια ακόμα πτυχή ενός πνεύματος που αντιλαμβανόταν τον κόσμο με βαθιά φιλοσοφική διείσδυση, που δεν κατανοούσε –και ευτυχώς δεν μπορούσε να κατανοήσει- την πραγματικότητα πεζά και άψυχα.

Ο ΝΚ ζωντανεύει στο μουσείο. Τα πρωτόλειά του, τα θεατρικά, οι μεγάλες του συγγραφικές επιτυχίες γίνονται ορατές μέσα από τις σκέψεις του ιδίου αλλά και από την εποχή στην οποία γεννήθηκαν. Οι εμπειρίες που τον σημάδεψαν -από τις οποίες ξεχωρίζει η βόλτα με τον πατέρα του, όταν ο ΝΚ αντίκρισε για πρώτη φορά τη φρίκη και τον παραλογισμό του πολέμου με τα παιδικά του μάτια και τα κατανόησε με τη βαθιά του σκέψη-, η ζωή του, οι επιρροές που δέχτηκε και άσκησε, οι ανησυχίες του για το γλωσσικό ζήτημα, η ενασχόλησή του με την πολιτική, τα ταξίδια και οι ταξιδιωτικές περιγραφές του είναι διαδραστικά παρόντα παντού. Οι επαφές του με ανθρώπους όπως ο Πρεβελάκης, ο Σικελιανός, ο Σβάιτσερ –που στο μυαλό του ΝΚ αποτελούσε το σύγχρονο Φραγκίσκο της Ασίζης και την έμπνευσή του για το «φτωχούλη του Θεού»-, ο τρόπος που κατανόησε το Νίτσε και την έννοια του «υπεράνθρωπου», αλλά και η σκληρή κριτική που δέχτηκε από το Στρατή Μυριβήλη ζωντανεύουν μέσα από έντυπο υλικό και ηχητικά αρχεία. Το ίδιο και οι αθέατες πτυχές της ζωής του: ο αφορισμός του -που δεν έγινε ποτέ-, το εκμαγείο του χεριού του, το Νόμπελ που δεν κέρδισε, ανέκδοτα κείμενά του, προσωπικές σκέψεις.

Ωστόσο, η έκθεση δε σταματά μέσα στο Μουσείο. Το ίδιο το χωριό είναι ένας υπαίθριος εκθεσιακός χώρος. Γκράφιτι με αποφθέγματα και προσωπογραφίες του στους τοίχους της Μυρτιάς φανερώνουν ένα μέρος που οργανώθηκε με επίκεντρο το σεβασμό στη μνήμη του συγγραφέα και με βαθιά αίσθηση του χρέους της διάσωσης και της προβολής της, μια αίσθηση που ο ίδιος ο ΝΚ διατύπωνε σε κάθε ευκαιρία της συγγραφής του. Ο ΝΚ ταξίδεψε πολύ και αυτά τα ταξίδια του φιλοδοξεί η Μυρτιά να αναπαραστήσει μέσα από μια ετήσια γιορτή με γενικό τίτλο «Ταξιδεύοντας». Η πνευματική παραγωγή, η κουλτούρα και η απλή καθημερινότητα των χωρών στις οποίες βρέθηκε ο ΝΚ παρουσιάζονται σε υπαίθριες θεματικές εκθέσεις όπως έγιναν αντιληπτές από το ανήσυχο πνεύμα του συγγραφέα. Πρώτη φετινή στάση ήταν η «Ισπανία», εκδήλωση που, δυστυχώς, ολοκληρώθηκε πριν την επίσκεψή μας εκεί, ωστόσο παρέμεινε ζωντανή μετά το τέλος της στους δρόμους του χωριού.

Φεύγοντας από τη Μυρτιά μένει μια γλυκιά και μελαγχολική αίσθηση. Είναι από τις σπάνιες φορές που ένα τέτοιο μέρος δεν γίνεται χώρος κερδοσκοπίας από τους κατοίκους, ούτε αναπτύσσεται η τουριστική «οικονομία» της τυρόπιτας. Ακόμα και το αντίτιμο της εισόδου είναι συμβολικό. Και είναι πραγματικά εντυπωσιακό τι μπορεί να πετύχει το μεράκι, το φιλότιμο και η αίσθηση του χρέους. «Σα δε φτάσει ο άνθρωπος στην άκρη του γκρεμού, δε βγάζει στην πλάτη του φτερούγες να πετάξει», έγραφε στο έργο του «Αδερφοφάδες» ο ΝΚ και αυτό είναι που χρειάζεται η Ελλάδα σήμερα. Λίγο φιλότιμο, λίγη έμπνευση, λίγο πνεύμα και λιγότερη ηττοπάθεια, για να μπορέσουμε να βγούμε από τη στενωπό που απειλεί να συντρίψει τη χώρα σε κάθε επίπεδο, ξεκινώντας από το πνευματικό, το οποίο κινδυνεύει να χαθεί μέσα στη σωρό της μαζικότητας, της ταχύτητας, της μετριοκρατίας και των γενικόλογων ισοπεδωτικών αφορισμών…

Ο Βασίλης Νάστος είναι φιλόλογος-εκπαιδευτικός.

Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια.

Υποβολή απάντησης

Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ.
Παρακαλώ εισάγετε το email σας εδώ.
Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιο σας εδώ.