• «Γαλάζιες» προσπάθειες για συνέχιση της απεργίας;

ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΙ

Με αφορμή τις γαλλικές προεδρικές εκλογές

«Οι συμφορές δε θα έπρεπε να εξουσιάζουν τους ανθρώπους, αλλά οι άνθρωποι τις συμφορές»
Ηρόδοτος

«Επιστήμη σημαίνει δομημένη γνώση. Σοφία σημαίνει δομημένη ζωή»
Πλάτων

1.- Στον δεύτερο κυρίως γύρο των προεδρικών εκλογών της Γαλλίας, οι κόκκινες γραμμές που μέχρι τώρα διχοτομούσαν (όταν δεν κατακερμάτιζαν) τα εκλογικά σώματα των δημοκρατιών, όπως «αριστερός» «δεξιός», «προοδευτικός» «συντηρητικός», «εθνικόφρων» «δημοκράτης» ή και οι εγχώριες «μνημονιακός» «αντιμνημονιακός» κ. ά. ξεθώριασαν. Ή, τουλάχιστον δεν υπάρχουν, όπως τις γνωρίσαμε οι παλαιότεροι. Και μαζί τους υποχώρησαν και οι αντίστοιχες πολιτικές συσπειρώσεις. Η γραμμή που κυριάρχησε, και στην οποία κλήθηκαν να απαντήσουν οι Γάλλοι ψηφοφόροι, ήταν από τη μία πλευρά η εθνική αναδίπλωση και επιστροφή στον περίκλειστο εθνικό χώρο με στόχο «η Γαλλία στους Γάλλους». Από την άλλη η στήριξη της δημοκρατίας σε συνδυασμό με την ευρωπαϊκή προοπτική, ως το αναγκαίο ανάχωμα στη νέο – ανερχόμενη γεωπολιτική ανισορροπία που διαμορφώνεται από άλλα οικονομικά μπλοκ, όπως είναι οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Κίνα κ.λπ. Οι Γάλλοι ψηφοφόροι στη συντριπτική τους πλειοψηφία τάχτηκαν υπέρ της δεύτερης επιλογής. Και διέσωσαν επί του παρόντος την προοπτική του ευρωπαϊκού οικοδομήματος από τον εναγκαλισμό του ευρωσκεπτικισμού , η θηλιά του οποίου όλο και περισφίγγεται γύρω της. Αποδεικνύοντας ταυτόχρονα και θριαμβευτικά ότι τόσο η δημοκρατία, όσο και ευρωπαϊκή προοπτική, διαθέτουν ακόμη ισχυρά αποθέματα άμυνας, έστω και στην οπισθοφυλακή.
2.- Οι πανηγυρισμοί των απανταχού οπαδών του ευρωπαϊκού ονείρου είναι μεν κατανοητοί, δεν αρκούν όμως για το ευρωπαϊκό όνειρο. Κατά τον Γάλλο φιλόσοφο M.Gauchet, «ο Μακρόν εξελέγη κ α τ ά της Μαρί Λεπέν, όχι υ π έ ρ των ιδεών του, οι οποίες δεν συγκεντρώνουν παρά το ένα τέταρτο των ψήφων στον πρώτο γύρο». Αυτό είναι το ένα που πρέπει να κρατούμε. Η τάση, όμως, της εθνικής αναδίπλωσης και του απομονωτισμού, επωάζεται εδώ και καιρό σε όλες κυρίως τις δυτικές δημοκρατίες. Και άρα πρέπει να δεχτούμε ότι πρόκειται για κοινωνικό φαινόμενο και όχι για ένα περιστασιακό (και περαστικό) επεισόδιο της ιστορίας. Και το ακόμη σημαντικότερο ότι οι καταγωγικές του ρίζες πρέπει να εκκινούν από τον τρόπο λειτουργίας της ίδιας της δημοκρατίας: Η περίπτωση Τραμπ με την αναβίωση του αμερικανικού ονείρου, «η Αμερική ως υπερδύναμη μόνο για τους Αμερικανούς», η φαντασιακή αναβίωση του αλλοτινού μεγαλείου της αποικιοκρατικής Μ. Βρετανίας, που οδήγησε στο brexit, η άνοδος των ακροδεξιών συσπειρώσεων σε όλες σχεδόν τις αντιπροσωπευτικές (αλλά ελάχιστα συμμετοχικές) δυτικές δημοκρατίες, δείχνουν μια γενικότερη ισχυρή τάση των εκλογικών σωμάτων. Οι πανηγυρισμοί, συνεπώς, θα μπορούσαν να δικαιωθούν μόνον αν η θριαμβευτική επιλογή των Γάλλων ψηφοφόρων θα αναγκάσει τις παλαιές συσπειρώσεις των προσωρινά, έστω, «έκπτωτων» διαχωριστικών γραμμών, να επαναπροσδιορίσουν το περιεχόμενο της δημοκρατίας, τόσο σε εθνικό, αλλά και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Κάτι, που ως τώρα, μάλλον με αδέξιο τρόπο υποστήριζαν.
3.- Εκείνο, συνεπώς, που πρέπει να επιχειρηθεί με «σύνεση» και «τόλμη», όπως ήδη εξήγγειλε ο θριαμβευτής των γαλλικών εκλογών, είναι οι αναγκαίες μεταρρυθμίσεις, ώστε η εκάστοτε εξουσία να εκφράζει στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό και την κοινωνική πλειοψηφία. Κι αυτό τόσο σε εθνικό, όσο και σε επίπεδο ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Η εμβάθυνση δε αυτή να υποστηρίζεται όχι μόνο από τα ανάλογα πρόσωπα, των οποίων ο ρόλος πάντα είναι σημαντικός, αλλά κυρίως από τους ανάλογους θεσμούς. Χωρίς τους οποίους, έλεγε πριν δυο αι. και κάτι, ο Σαιν – Ζυστ, «η εξουσία μιας δημοκρατίας εδράζεται είτε στην αξία των εύθραυστων θνητών είτε σε επισφαλή μέσα» . Στο κενό των θεσμών είναι που, λίγες μέρες αργότερα, ο Σαι –Ζυστ καρατομήθηκε. Πάνε δυο αι. και κάτι που η γκιλοτίνα καταργήθηκε. Κατά πολλούς, όμως, και στην εποχή μας «η εικόνα της τηλεόρασης, σε αντιδιαστολή με τη λεπίδα της γκιλοτίνας είναι δυο και τρεις φορές πιο κοφτερή». Αλλοιώνει το δικαίωμα της ισηγορίας της και υπονομεύει βάναυσα και τις εκλογές.
4.- Με τις εκλογές, πάλι, συμβαίνει λίγο-πολύ τούτο το ήκιστα δημοκρατικό: Οι πολίτες δεν επιλέγουν το π ώ ς και προς π ο ι α κατεύθυνση θα λυθούν τα προβλήματα που τους απασχολούν, αλλά κυρίως το π ο ι ο ς θα τα λύσει. Εξαιτίας αυτής της επιλογής είναι που η λαϊκή βούληση εκτίθεται στην απειλή μιας μετεκλογικής παραχάραξης, και συχνά να καταλήγει σε ψευδώνυμο του δεσποτισμού. Και να πλήττει έτσι ανεπανόρθωτα την αξιοπιστία του πολιτικού συστήματος, να εξοργίζει τους πολίτες, και εν τέλει να ενισχύει τα άκρα σε βάρος κυρίως του μεσαίου χώρου. Οι κύριες αρετές της δημοκρατίας είναι η προστασία της ατομικής ελευθερίας, και η ικανότητα για αλλαγή και δημιουργία. Αυτές, όμως, είναι και οι αδυναμίες της. Προστατεύει την ελευθερία των ατόμων, ακόμη και εκείνων που την υπονομεύουν. Αδυνατεί όμως να προστατεύσει εξίσου και την ελευθερία του συνόλου. Προστατεύει τη διεκδίκηση του ατομικού συμφέροντος. Αδυνατεί, όμως, να προστατεύσει εκείνη του συνολικού συμφέροντος.
5.- Από έκθεση της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας μαθαίνουμε ότι «η χρηματοπιστωτική κρίση οδήγησε από το 2008 μέχρι το 2015, στην ανεργία πάνω από 61 εκ άτομα ανά τον κόσμο» . Όμως αυτό δεν εμπόδισε τις νεόκοπες ηλεκτρονικές θεότητες των συναλλαγών να εξακολουθούν έκτοτε να διακινούνται παντοδύναμες, ανεξέλεγκτες και το σημαντικότερο αφορολόγητες όπου γης και, ανάλογα με το αν φεύγουν ή πηγαίνουν κάπου, με ένα κλικ να καθορίζουν τη δημοσιονομική τύχη των κρατών πολύ περισσότερο από ότι οι υπεύθυνες κυβερνήσεις τους. Αν η δυναμική του όλου είναι το άθροισμα των μερών που το απαρτίζουν, τότε η μέλλουσα ΕΕ. θα πρέπει να διασφαλίζει τις συνθήκες εκείνες, ώστε τα μέρη που τη συγκροτούν, δηλαδή οι επιμέρους χώρες, να διαμορφώνουν - και συμμετοχικά να αξιοποιούν - την οικονομική δύναμη που τους αναλογεί. Και για να συμβεί αυτό το πρώτο που θα πρέπει να δρομολογηθεί από την ΕΕ του αύριο, είναι και ο έλεγχος των ροών του κεφαλαίου, ο οποίος σε καμιά περίπτωση δεν συμβιβάζεται με την καθολική ευημερία.
6.- Και για να συντομεύουμε, δυο τελευταίες παρατηρήσεις: Η πρώτη: Στη νέα μεταβιομηχανική εποχή, πλάι στον τρόπο διανομής των αγαθών ως κριτήριο των ιδεολογιών, προστέθηκε και ένας ακόμη παράγοντας που έφερε τα πάνω κάτω. Είναι ο τρόπος παραγωγής. Ήδη σήμερα, για παράδειγμα, μία μόνη χώρα της ΕΕ είναι δυνατό να παράγει ντομάτες για ολόκληρη την Ευρώπη. Και μάλιστα λόγω της μαζικής παραγωγής και της αυτοματοποίησης της παραγωγής, το προϊόν αυτό να είναι δραστικά μειωμένου κόστους, ώστε να καθιστά ασύμφορη κάθε μικροκαλλιέργεια. Τι όμως υποχρεούται να σκεφτεί η ΕΕ, αλλά και οι συνδικαλιστές, που ήδη αποτελούν υπερβαλλόντως μεγάλο μέρος του εξουσιαστικού παιγνιδιού, για τα εκατομμύρια των ανέργων μικροκαλλιεργητών, που εξαιτίας αυτού του τρόπου πλήττονται; Και αυτό είναι η μία πλευρά του προβλήματος. Τα κέρδη, που από τη μαζική παραγωγή προκύπτουν, τα επικαρπώνονται οι πολλοί λίγοι, οι οποίοι στη συνέχεια μπορούν άνετα, αγοράζοντας ΜΜΕ κ. ά.π. να τα μεταβάλλουν σε πολιτική δύναμη, και μ΄αυτή να παρέμβουν και στη διαμόρφωση της «κοινής γνώμης», πλήττοντας έτσι θανάσιμα και την ίδια τη δημοκρατία. Ιδού, ένα ακόμη στάδιο λαμπρό για την αυριανή ΕΕ.
7.- Και η δεύτερη: Ο νεοεκλεγείς Πρόεδρος της Γαλλίας, δεσμεύτηκε ότι θα προστατεύσει τις αξίες του διαφωτισμού. Για το τι ήταν ο διαφωτισμός θυμίζουμε την περιεκτική απάντηση του Καντ: «Διαφωτισμός είναι η έξοδος του ανθρώπου από την ανωριμότητά του, για την οποία ο ίδιος είναι υπεύθυνος». Για να διευκρινίσει: «Ανωριμότητα είναι η αδυναμία να μεταχειρίζεσαι το νου σου χωρίς την καθοδήγηση του άλλου». Και να συμπληρώσει: «Και είμαστε υπεύθυνοι για αυτή την ανωριμότητα, όταν η αιτία της βρίσκεται όχι στην ανεπάρκεια του νου, αλλά στην έλλειψη αποφασιστικότητας και θάρρους να τον μεταχειριζόμαστε χωρίς την καθοδήγηση ενός άλλου».
8.- Είναι προφανές πως η δημοκρατία μόνο σε υπεύθυνους και ώριμους πολίτες μπορεί να στηριχτεί. Και μόνο απ αυτούς μπορεί να αρδεύεται το απαραίτητο οξυγόνο, ώστε, τόσο σε εθνικό επίπεδο, όσο και σε επίπεδο ΕΕ, η κοινωνική πλειοψηφία να γίνει μέρος της υπερεθνικής εξουσίας. Και ασφαλώς δεν μπορεί να στηριχτεί σε εκείνους τους πολίτες που, αν και πηγή κάθε εξουσίας, διαρκώς αναζητούν Μεσσίες, για να αποφύγουν το χρέος τους. Το ίδιο ισχύει και για την ΕΕ. Η οποία, έστω και τώρα, θα πρέπει με «τόλμη» αλλά και με «σύνεση» να θέσει ως στόχο το σταδιακό μετασχηματισμό της σε μια στέρεα πολιτική οντότητα που θα διαθέτει, όχι μόνον οικονομικά σύνορα, αλλά και πολιτικά και ασφαλώς, στους εύθραυστους καιρούς που διανύομε, και αμυντικά. Σε αντίθετη περίπτωση μια δημοκρατία σε διαρκή έκπτωση θα ενισχύει τα άκρα. Και τότε οι απόλυτα δικαιολογημένοι επινίκιοι πανηγυρισμοί των γαλλικών προεδρικών εκλογών θα καταποντιστούν στον καιάδα της λήθης μαζί με πολλούς άλλους που προηγήθηκαν. Μη λησμονούμε ότι η εξοικείωση με το απευκταίο είναι το πρώτο βήμα προς το συμβιβασμό μαζί του. Αυτό που ακολουθεί είναι η αποδοχή του. Η ιστορία δεν διδάσκει. Προειδοποιεί όμως. Ας μη εθελοτυφλούμε ακόμη.

1- Βλ. αρθρ, Daniel Bensaid, «Πού πηγαίνει η δημοκρατία» εκδ. Πατάκη σ.59
2- Βλ Mark Chesney. “Από τον μεγάλο πόλεμο στη διαρκή κρίση» μτφρ. Σ.Μαριάτου εκδ Λιβάνη σ. 23
3- Βλ. Ιμ Καντ, «Δοκίμια» μτφρ. Ε.Π. Παπανούτσος, εκδ. Δωδώνη σ. 42

Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια.

Υποβολή απάντησης

Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ.
Παρακαλώ εισάγετε το email σας εδώ.
Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιο σας εδώ.