ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΙ

Η μελαγχολία, η απώλεια και το πένθος…

Ο ορισμός της μελαγχολίας έχει αλλάξει πολλές φορές μέσα στους αιώνες. Η φαινομενολογία της εκτείνεται από τη θλίψη ως την ερωτική χαύνωση και την παραίτηση, εστιάζει όμως κυρίως στην έννοια της απώλειας και του πένθους.

Οι Αρχαίοι θεωρούσαν τη μελαγχολία ως συνέπεια της περίσσειας «μαύρης χολής» στο ανθρώπινο σώμα, προκαλώντας θλίψη και παθητικότητα. Εκφράζοντας τη διαταραγμένη ισορροπία των χυμών, η μελαγχολία θεωρούνταν το αντίθετο της ισονομίας, ενός συστήματος εξισορροπημένων χυμών. Η πνευματική αυτή διάθεση εκδηλωνόταν το φθινόπωρο, όταν αρχίζει το κρύο και η φύση αλλάζει και μάλιστα στη μεταβατική περίοδο ανάμεσα στη νιότη και τα γεράματα.

Το Μεσαίωνα η μελαγχολία έπαψε να θεωρείται σωματική αναπηρία και έγινε ασθένεια της ψυχής.

Τα βασικά χαρακτηριστικά της μελαγχολίας παραμένουν και στις δύο ερμηνείες το πένθος και η παραίτηση. Μάλιστα, ο δεσμός ανάμεσα στη μελαγχολία, το θάνατο και το πένθος είναι κοινός τόπος στην ιστορία της ζωγραφικής, από την Αναγέννηση ως το Ρομαντισμό.

Κατά την Αναγέννηση η μελαγχολία αποκτά ένα νέο βασικό γνώρισμα: την ενδοσκόπηση. Δεν θεωρείται απλό αίσθημα, γίνεται διάθεση του μυαλού, συνήθεια του νου…

Στα πρώτα χρόνια του 20ου αιώνα η ψυχανάλυση εμπλούτισε την ερμηνεία της μελαγχολίας, επαναπροσδιορίζοντας τα κληρονομημένα στοιχεία από την κλασική παράδοση. Κατά τον Ζ. Φρόιντ τα ψυχικά γνωρίσματα της μελαγχολίας είναι μια πολύ οδυνηρή κατάθλιψη, η έλλειψη ενδιαφέροντος για τον εξωτερικό κόσμο, η απώλεια της ικανότητας για αγάπη, η αναστολή κάθε δραστηριότητας και η μείωση της αυτο-εκτίμησης.

Τα συμπτώματα του πένθους  είναι παρόμοια, με εξαίρεση την αυτο-περιφρόνηση. Πρέπει να σημειωθεί ότι το πένθος είναι μεταβατική πνευματική κατάσταση, ενώ η μελαγχολία μετατρέπεται συχνά σε μόνιμη διάθεση. Τα μελαγχολικά άτομα δεν θέλουν να αφήσουν ούτε τη λύπη τους ούτε την οδύνη τους και ως ένα σημείο απολαμβάνουν τον πόνο τους.

Το πένθος και η μελαγχολία πηγάζουν από την απώλεια, αλλά έχουν διαφορετική έκβαση. Το πένθος είναι μια διαδικασία μέσα από την οποία ένα άτομο ξεπερνάει τον πόνο που προκαλεί το απολεσθέν. Ο μελαγχολικός, αντίθετα, δεν κατορθώνει να αποκολληθεί από τη χαμένη αγάπη του, με την οποία ταυτίζεται, και μετατρέπει έτσι τον πόνο του σ’ ένα είδος μηχανισμού απομόνωσης από τον εξωτερικό κόσμο. Με άλλα λόγια, η μελαγχολία είναι «παθολογικό πένθος».

Στις μέρες μας, οι ερευνητές έχουν την τάση να αντιλαμβάνονται το πένθος ως διαδικασία «μετατροπής» της σχέσης ανάμεσα στο πρόσωπο που πενθεί και το απολεσθέν και όχι ως απλό «αποχωρισμό». Ο θάνατος μεταβάλλει και αναδιαμορφώνει τη σχέση τους αντί να την κόβει ή να την εξαντλεί οριστικά.

Η αντιμετώπιση μιας απώλειας είναι ένα πρόβλημα που δεν υπακούει σε κάποιους σταθερούς κανόνες. Κάθε άνθρωπος πρέπει να βρει το δικό του δρόμο που θα τον κρατάει ικανό να συμμετέχει στη ζωή, να επικοινωνεί με το δικό του τρόπο με το απολεσθέν, να μεταβάλει το πένθος σε σχέση αγάπης και να αντλεί ζωή από τη μυρωδιά της απώλειας.

Ένας δρόμος δοκιμασμένος είναι αυτός που περιλαμβάνει: τη δημιουργική δράση (π.χ. διάβασμα, γράψιμο), την ενεργοποίηση των βιολογικών δυνάμεων για διασκέδαση (π.χ. παιχνίδι), την αλλαγή παραστάσεων (π.χ. περπάτημα στη φύση, ταξίδια), το κλάμα, και τη συχνή ενεργοποίηση της μνήμης σε σχέση με το απολεσθέν.

Τέλος

Η εκδήλωση χαράς για την ευτυχία των συνανθρώπων μάς δίνει δύναμη για ζωή και διάθεση για χαμόγελο…

O Καθηγητής Χρήστος Β. Μασσαλάς-π. Πρύτανης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια.

Υποβολή απάντησης

Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ.
Παρακαλώ εισάγετε το email σας εδώ.
Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιο σας εδώ.