ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΙ

Η συμφωνία των Πρεσπών αμφισβητείται;

Οι συμφωνίες ειρήνης και επίλυσης διαφορών είναι κεντρικό χαρακτηριστικό στις διεθνείς σχέσεις. Συνήθως οι συμφωνίες αυτές είναι προϊόν χρονοβόρων και περίπλοκων διαδικασιών, και συχνά διεξάγονται υπό την αιγίδα τρίτων μερών. Κάθε διεθνής συμφωνία φέρει την προσδοκία τήρησής της. Παρότι ενδέχεται να προκύψουν διαφωνίες και προβλήματα κατά την εφαρμογή της, που ίσως οδηγήσουν και σε επαναδιαπραγμάτευση αυτής, θεωρείται δεδομένο ότι οι θεμελιώδεις όροι και αρχές της συμφωνίας δεν τίθενται υπό αμφισβήτηση.

Η Βόρεια Μακεδονία φαντάζει ως μία από τις περιπτώσεις κρατών που πιθανόν να εγκαταλείψει μία διεθνή συμφωνία για την επίλυση διαφορών, τη Συμφωνία των Πρεσπών που υπέγραψε με την Ελλάδα στις 12 Ιουνίου 2018. Η πιθανότητα αυτή προέκυψε κατά την ορκωμοσία της Gordana Siljanovska-Dankova, της πρώτης γυναίκας Προέδρου στην ιστορία της γείτονος χώρας. Η Σιλιάνοφσκα, κατά την τελετή ορκωμοσίας στις 12 Μαΐου, αναφέρθηκε στην χώρα της ως Δημοκρατία της Μακεδονίας, αντί για το συνταγματικό όνομα Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας. Η αναφορά αυτή ώθησε τον Έλληνα πρέσβη στα Σκόπια να αποχωρήσει από την τελετή και η Ελλάδα να απαντήσει άμεσα, τονίζοντας ότι η παραβίαση της Συμφωνίας των Πρεσπών θα οδηγήσει σε διακοπή της πορείας της Βόρειας Μακεδονίας για ένταξη στην ΕΕ.

Το γραφείο της Προέδρου δήλωσε ρητά ότι η Σιλιάνοφσκα έχει το δικαίωμα να κάνει χρήση του όρου Δημοκρατία της Μακεδονίας, επειδή συνιστά πράξη αυτοδιάθεσης. Το πρώτο ερώτημα που τίθεται είναι γιατί η νέα Πρόεδρος άρχισε τη θητεία της με ένα διπλωματικό επεισόδιο, δεδομένου ότι ήταν βέβαιο ότι η Ελλάδα θα αντιδρούσε. Η προφανής απάντηση είναι ότι η Σιλιάνοφσκα προέβη σε ένα εκ των προτέρων «υπολογισμένο» επεισόδιο, επειδή έπρεπε να μείνει πιστή στην προεκλογική της δέσμευση, ότι δεν θα χρησιμοποιήσει ποτέ το συνταγματικό όνομα της χώρας, επειδή δεν το στηρίζει. Μπορεί να χαρακτηριστεί ως «υπολογισμένο» επεισόδιο, για τον επιπλέον λόγο ότι γνώριζε ότι το κόμμα που την εξέλεξε απείχε ελάχιστα από την αυτοδυναμία. Επομένως, μπορούσε να στείλει ένα μήνυμα για το περίγραμμα της πολιτικής της χωρίς να φοβάται ότι θα υποστεί οποιαδήποτε συνέπεια που παραβίασε δημοσίως το σύνταγμα της Βόρειας Μακεδονίας.

Η νέα Πρόεδρος της Βόρειας Μακεδονίας εκλέχθηκε με ποσοστό 69,1% ως υποψήφια του εθνικιστικού κόμματος VMRO-DPMNE (Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση - Δημοκρατικό Κόμμα για τη Μακεδονική Εθνική Ενότητα), το οποίο κέρδισε και τις κοινοβουλευτικές εκλογές. Το VMRO-DPMNE αντιτάχθηκε εξαρχής στη Συμφωνία των Πρεσπών, την οποία χαρακτήρισε ως «προδοσία της εθνικής ταυτότητας κατόπιν εξωτερικών πιέσεων». Η κύρωση της Συμφωνίας από τη Βουλή των Σκοπίων στις 11 Ιανουαρίου 2019 έγινε σε κλίμα πόλωσης που καλλιέργησε το VMRO, το οποίο κατηγόρησε την κυβέρνηση του Ζόραν Ζάεφ για πρακτικές δωροδοκίας και εκβιασμού των υπόλοιπων κομμάτων, όπως και ενδοτισμού σε εξωτερικές πιέσεις. Παρά το τοξικό κλίμα, η Συμφωνία υιοθετήθηκε με 81 σε σύνολο 120 ψήφων, δηλαδή υπερέβη την πλειοψηφία των 2/3 που απαιτείτο για τη συνταγματική αναθεώρηση. Το VMRO πλέον είναι στην εξουσία της Βόρειας Μακεδονίας και αναμένεται να βρει τις 3 έδρες που του λείπουν στη συμμαχία με το κόμμα Αξία (Vlen) που εκπροσωπεί μέρος της αλβανικής μειονότητας.

Το δεύτερο ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί επέστρεψε στην εξουσία, μετά από 7 χρόνια, ένα εθνικιστικό κόμμα που πιθανόν να απομακρύνει τη Βόρεια Μακεδονία από την ΕΕ. Η αντιπολιτευτική τακτική του VMRO εστίαζε στο επιχείρημα ότι η κυβέρνηση των Σοσιαλδημοκρατών έκανε πολλές παραχωρήσεις για να διασφαλιστεί η πορεία ένταξης στην ΕΕ και δεν πρέπει να γίνουν άλλες, εννοώντας αντίστοιχα τη Συμφωνία των Πρεσπών και τις συνταγματικές αλλαγές που απαιτούνται για να λήξει η διαμάχη με τη Βουλγαρία. Κεντρικό μέρος στην προεκλογική ρητορική του VMRO ήταν η χειραγώγηση του συναισθήματος πικρίας που αισθάνονταν οι πολίτες από το ουσιαστικό πάγωμα της ενταξιακής πορείας. Το VMRO πλαισίωσε με εθνικιστική ρητορική το αφήγημα ότι η ΕΕ υποκρινόταν ότι επιθυμούσε τη διεύρυνση, όπως υποκρινόταν και η προηγούμενη κυβέρνηση ότι ήθελε την ένταξη στην ΕΕ.

Η σαρωτική νίκη του VMRO σημαίνει ότι το συναίσθημα των ψηφοφόρων είναι κυρίαρχα εθνικιστικό; Το γενικό μοτίβο των εκλογών ήταν η «εκδίκηση» για την κυβέρνηση των Σοσιαλδημοκρατών, όχι η επιστροφή στο παρελθόν διαμάχης με την Ελλάδα ή η κλιμάκωση της διαμάχης με τη Βουλγαρία. Η ανάγκη για εκδίκηση, όμως, δεν διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα και θα χρειαστεί η νέα κυβέρνηση να προχωρήσει στην αντιμετώπιση των προβλημάτων της διαφθοράς και της οικονομικής δυσπραγίας, που έφεραν την πτώση της προηγούμενης κυβέρνησης.

Το τρίτο ερώτημα που τίθεται είναι αν η νέα κυβέρνηση μπορεί να εγκαταλείψει τη Συμφωνία των Πρεσπών. Αν πιστέψουμε τις δηλώσεις του νέου πρωθυπουργού και της νέας Προέδρου, ότι η ένταξη στην ΕΕ παραμένει κεντρικός στόχος για την χώρα, είναι δύσκολο να δούμε με ποιον τρόπο θα εγκαταλείψει τις Πρέσπες. Η Πρόεδρος δήλωσε ότι «ο δρόμος της χώρας οδηγεί μέσα από τα Βαλκάνια, αλλά οι Βρυξέλλες δεν θα μείνουν εκτός».

Το ζητούμενο είναι πώς θα καταφέρει η νέα κυβέρνηση να ισορροπήσει αυτές τις δύο αντιτιθέμενες πολιτικές. Η απάντηση που θεωρείται πιο πιθανή είναι ότι θα συνεχιστεί η τακτική υποκρισίας, για την οποία το VMRO κατηγορούσε την προηγούμενη κυβέρνηση. Η Συμφωνία των Πρεσπών μπορεί να σωθεί και από την εσωτερική πολιτική, καθώς η συμμαχία με το αλβανικό κόμμα Αξία προσφέρει μόλις 13 από τις επιπλέον 22 έδρες που απαιτούνται για νέα συνταγματική αναθεώρηση. Η νέα κυβέρνηση της Βόρειας Μακεδονίας μπορεί, παρόλα αυτά, να υπονομεύσει αντί να εγκαταλείψει τη συμφωνία, με το να παραβιάσει το πνεύμα αυτής, μέσω χρήσης του όρου Δημοκρατία της Μακεδονίας σε επίσημα έγγραφα.

 

Δρ Χάρης Μπουμπαγιατζόγλου, Διδάσκων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.

1 αναγνώστες σχολίασαν

Συμμετοχή στην συζήτηση
  1. Η συμφωνία των Πρεσπών φυσικά και αμφισβητείται. Ήταν προϊών πίεσης Γερμανίς και Αμερικής προς την δοσίλογη κυβέρνηση του ΣΎΡΙΖΑ και τα δύο ξεπουλημένα πιόνια, τον Τσίπρα και τον Κοτζιά. Στον διάολο η κατάπτυστη και αργυρώνητη συμφωνία του ξεπουλήματος της τέως Ελληνικής Μακεδονίας.

Υποβολή απάντησης

Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιο σας εδώ.
Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ.
Παρακαλώ εισάγετε το email σας εδώ.