ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΙ

Το μίσος

Από τη μία μεριά, ενταταλμένα «όργανα της τάξης» για τη διαφύλαξη της ασφάλειας του πολίτη χτυπούν και απειλούν αδιακρίτως -ιδιαίτερη περί της τάξης αντίληψη, αλήθεια! Από την άλλη μεριά, ένα τσούρμο από θραύδειλα τσογλάνια ορμά σαν κοπάδι από λυσσασμένες ύαινες σε ένα πεσμένο αστυνομικό -τι επαναστατική ανδρεία! Στη μέση μια κοινωνία αμήχανη, φοβισμένη, εξαντλημένη παρακολουθεί τις εξελίξεις, θέλοντας να φωνάξει μα αδυνατώντας να βγάλει έστω έναν ψίθυρο. Στην κορυφή μια πολιτειακή ηγεσία που ενδιαφέρεται μόνο για την επικοινωνιακή διαχείριση και επιχειρεί με γενικεύσεις, συμψηφισμούς και έναν ανόητο κυνισμό να υπεραπλουστεύσει συνθηματολογικά τα πράγματα. Βοηθάει και η αντιπολίτευση σε αυτό, με τις εντυπωσιακές της ρητορικές εμπνεύσεις -νέα προσθήκη στο ρητορικό της οπλοστάσιο ο όρος «Χρυσοχουντίδης». Δεν μπορώ να πω, αν τον είχε φανταστεί 16χρονος θα ήταν ευρηματικός. Τώρα για πρώην Υπουργό, τα σχόλια περιττεύουν... Και υπόβαθρο όλων μια ασταθής κοινωνική πραγματικότητα που φαντάζει αδιέξοδη και προεξοφλεί μελλοντικές αναταράξεις.
Η ταινία του Ματιέ Κασοβίτς «Το Μίσος» (1995) αναφέρεται στη γενικευμένη κοινωνική ανομία των προαστίων του Παρισίου και έχει πρωταγωνιστές τρεις φίλους μεταναστευτικής καταγωγής που βιώνουν τη βία στο πετσί τους. «Jusqu'ici tout va bien» που λέει και ο πρωταγωνιστής της ταινίας. Όμως, πρόκειται για μια κοινωνία σε ελεύθερη πτώση. Και κάποια στιγμή η γενικευμένη ένταση, η οργή, το μίσος τρέπεται στη σφαίρα που εξέρχεται από τη θαλάμη του όπλου και σκοτώνει κάποιον, άγνωστο ποιον. Άλλωστε, δεν έχει και πολύ σημασία... Το μίσος οδηγεί στον θάνατο, αρχικά τον μεταφορικό και μετέπειτα στον κυριολεκτικό.
Αυτή η ταινία μού ήρθε στο μυαλό βλέποντας τα γεγονότα των 7/3 και 9/3 στη Νέα Σμύρνη. Και η αλήθεια είναι ότι τα παρακολουθώ βουβός και εγώ, αλλά έντρομος. Δεν θα μείνω στο ολόσωστο και χιλιοειπωμένο «η βία γεννά βία», αυτό το ξέρουμε όλοι καλά. Ωστόσο, θα μείνω λίγο στο εύηχο και εξωραϊστικό «καταδικάζω τη βία από όπου κι αν προέρχεται», το οποίο λίγο ή πολύ εξισώνει κάθε μορφή βίας και συμψηφίζει το λάθος με ένα άλλο λάθος, ως ρητορικό πυροτέχνημα.
Είναι, προφανώς, καταδικαστέα η άνανδρη επίθεση στον πεσμένο αστυνομικό που ήταν σε ώρα υπηρεσίας -και είναι μια πράξη που ακόμα και ο πλέον θερμοκέφαλος οπαδός της επαναστατικής βίας αντιλαμβάνεται ότι έχει το αντίθετο αποτέλεσμα, την αφύπνιση των συντηρητικών ανακλαστικών της κοινωνίας. Είναι μια πράξη εγκληματική και από συνειδητούς και εκ του ασφαλούς εγκληματίες κανένα καλό δεν έχει η κοινωνία να προσμένει.
Ωστόσο, είναι μια πράξη μη συγκρίσιμη με την αστυνομική βία που έχει γενικευτεί το τελευταίο διάστημα. Είναι δύο αντικείμενα προς εξέταση που τίθενται σε διαφορετικές οντολογίες εννοιών, καθώς φέρουν διαφορετικές ιδιότητες. Το κοινό χαρακτηριστικό της βίας δεν επαρκεί για τη σύγκριση, εκτός αν βάλουμε στην ίδια κουβέντα την ενδοοικογενειακή βία, τη βία στα γήπεδα, τη βία της φύσης και πάει λέγοντας. Μια τέτοια σύγκριση είναι σκόπιμα και εκ του πονηρού αποπροσανατολιστική.
Η βία της καθημερινότητας, η βία της παραβατικότητας είναι παρούσα, ποινικοποιημένη και θεσμικά διωκόμενη. Απειλεί την ασφάλεια, την ηρεμία μας, απειλεί πολλές και διάφορες πτυχές της ζωής μας. Δεν απειλεί, ωστόσο, το πολίτευμα, ούτε και θέτει την ομαλότητά του εν αμφιβόλω. Τέτοια περιστατικά βίας δεν διχάζουν, κατακρίνονται συνολικά και δεν γεννούν κινήματα.
Ωστόσο, η κοινωνική βία, όταν πυροδοτείται, πάντα ξεκινάει από πάνω προς τα κάτω. Πώς το λέει ο θυμόσοφος λαός ότι «το ψάρι βρομάει από το κεφάλι»; Ε, κάπως έτσι. Τα γεγονότα της Τρίτης 9/3 ήταν αποτέλεσμα μιας γενικευμένης και εργαλειοποιημένης εσχάτως από το κράτος συστημικής βίας. Το περιστατικό στην πλατεία της Ν. Σμύρνης δεν ήταν παρά η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι. Ανάλογα περιστατικά αφθονούν τον τελευταίο χρόνο. Στην ετήσια έκθεση του «Συνηγόρου του Πολίτη» αναφέρεται ότι υπάρχει αύξηση άνω του 75% σε αριθμό καταγγελιών στην υπηρεσία από πολίτες και συνολική αύξηση άνω του 25% σε καταγγελίες και περιστατικά που έχουν ενταχθεί στον «Εθνικό Μηχανισμό Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας». Δεν είναι λίγα και τα δημοσιεύματα του ξένου τύπου που κάνουν λόγο για υπέρμετρη αστυνομική βία στη χώρα. Αυτής της μορφής η βία απειλεί τη σταθερότητα του πολιτεύματος, την ισορροπία της κοινωνίας και δεν καλύπτεται με ρητορικές κενολογίες. Υπάρχουν τα τεκμήρια που κυκλοφορούν σωρρηδόν στο διαδίκτυο και την εκθέτουν.
Βρισκόμαστε σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η κοινωνία έχει κουραστεί από τα συνεχή lockdowns και έχει απογοητευτεί από τις διαρκείς τους παρατάσεις. Η ένταση, που έχει φυσικά προκύψει, είναι επικίνδυνη, γιατί μοιραία κάπου θα διοχετευθεί. Και μέσα σε αυτό το εκρηκτικό κοινωνικό μείγμα ελλοχεύει και ένας κίνδυνος ακόμα: να χαθούν οι έννοιες των πραγμάτων που βιώνουμε. Και όσο και αν ακούγεται ως ρομαντικός αναστεναγμός αυτός ο φόβος, θεωρώ ότι είναι καίριος. Η αδυναμία προσδιορισμού των εννοιών απελευθερώνει την ένταση προς άγνωστες κατευθύνσεις. Και δεν είναι καθόλου δύσκολο σε αυτήν τη γενικευμένη κοινωνική αστάθεια να προστεθεί και η ασάφεια που θα δημιουργήσει καταστάσεις ανεξέλεγκτες.
Εδώ χρειάζεται μια στάση γενναία από την κυβέρνηση. Καταρχάς να διασώσει το κύρος της ΕΛΑΣ, ξεκινώντας αποδεχόμενη την πραγματικότητα που έχει διαμορφωθεί: σε μεγάλο μέρος της κοινωνίας το σώμα που συνταγματικά είναι επιφορτισμένο με την ασφάλεια προκαλεί τον φόβο, τη δυσπιστία και την αποστροφή. Αυτό από μόνο του αποτελεί παράγοντα κοινωνικής ανισορροπίας. Είναι σαφές ότι κάτι πρέπει να αλλάξει. Η λογική του κράτους της πυγμής δεν αρμόζει σε μια δημοκρατία, πολύ δε περισσότερο δεν συνάδει με ένα προηγμένο κράτος του 21ου αι., ειδικά όταν στην παρούσα συγκυρία έχει και το επιπλέον χρέος να διασφαλίσει την υγεία και την ηρεμία των πολιτών της που απειλούνται από έναν αόρατο εχθρό.
Αντιλαμβάνομαι το πολιτικό κόστος που θα έχει μια τέτοια παραδοχή. Αδυνατώ να αντιληφθώ πώς μπορώ να εμπιστευτώ μια κύβέρνηση που δεν αναλαμβάνει την πολιτική ευθύνη για τις ιαχές «Σκοτώστε τους, γ&%$έ τους» που ακούστηκαν από μέρους ομάδας αστυνομικών μετά τα όσα έχουν συμβεί. Και δεν μπορώ να αντιληφθώ για ποιον λόγο επιτρέπει μαζί με τον σωρό των προβληματικών μελών της ΕΛΑΣ να στοχοποιείται και η μεγάλη πλειονότητα του σώματός της που είναι και απαραίτητη και λογική και αξιόπιστη. Και φοβάμαι ότι θολωμένη από τα επικοινωνιακά της παιχνίδια δεν διακρίνει τον μεγαλύτερο κίνδυνο, να τραπεί η οργή σε μίσος...

Ο Βασίλης Νάστος είναι φιλόλογος-εκπαιδευτικός.

1 αναγνώστες σχολίασαν

Συμμετοχή στην συζήτηση
  1. FEMA 21:01 12/03/2021

    ΑΨΟΓΟΣ !!!!!

Υποβολή απάντησης

Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιο σας εδώ.
Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ.
Παρακαλώ εισάγετε το email σας εδώ.