ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΙ

Ο ορθολογισμός στη εποχή της πανδημίας και των εμβολίων

Η πληροφορία που διακινείται στην εποχή μας είναι χαώδης. Κείμενα, βίντεο, εικόνες, γραφήματα, γελοιογραφίες, «memes» και άλλα πολλά συνθέτουν ένα σύνολο που είναι δύσκολο να προσπελαστεί από τον μέσο άνθρωπο. Η διαχείριση της πληροφορίας και η διάκριση αυτής που στηρίζεται σε επιστημονικά δεδομένα από αυτήν που στηρίζεται σε τυχαία δεδομένα και από αυτήν που δεν στηρίζεται σε κανένα δεδομένο αποτελούν την πρόκληση της εποχής μας και την πόρτα προς το μέλλον. Η δε διαχείριση αυτή σε συνθήκες κοινωνικού παροξυσμού, όταν και κάθε επιτήδειος επιδιώκει να θολώσει τα νερά μόνο και μόνο για να κάνει «το κομμάτι του», είναι πέρα από ιδιαίτερα δύσκολη και ένα στοιχείο  που φανερώνει τον βαθμό ωριμότητας μιας κοινωνίας. Δείχνει το βάθος στο οποίο έχουν φτάσει οι ρίζες του ορθολογισμού.

Τον τελευταίο καιρό η δημόσια σφαίρα, όπως αυτή διαμορφώνεται κυρίως στο Ίντερνετ και λιγότερο στην τηλεόραση, έχει συμβάλει σε μια άνευ προηγουμένου σύγχυση. Και λέω «άνευ προηγουμένου», επειδή είναι η πρώτη φορά που στην ψηφιακή εποχή το διακύβευμα είναι η επιρροή που ασκεί η διακινούμενη πληροφορία στη δημόσια υγεία και στη διαχείριση της απειλής που αυτή δέχεται από έναν ιό εξαιρετικά μεταδοτικό.

Βρισκόμαστε στην πλέον δημοκρατική εποχή της ανθρωπότητας, ιδιαίτερα στον δυτικό κόσμο. Δεν ωραιοποιώ, φυσικά και προβλήματα υπάρχουν όπως και πολλοί που την υπονομεύουν –και συχνά το καταφέρνουν. Είμαστε σε μια εποχή που ο καθένας έχει γνώμη και άποψη και σε μεγάλο βαθμό αισθάνεται την ανάγκη να την μοιράζεται με τους υπόλοιπους, ιδιαίτερα δε αν αυτή φαντάζει αιρετική. Κάπου εδώ ξεκινά και μία από τις ψευδαισθήσεις της εποχής μας: αυτή που θέλει ως βάση της δημοκρατίας την άποψη και τη γνώμη του καθενός για κάθε ζήτημα. Όσο και αν ακούγεται ηθικό και λογικό, μπορεί να αποβεί επιζήμιο. Γνώμη μπορούμε να έχουμε για κάτι που γνωρίζουμε, που είμαστε ενήμεροι. Ετυμολογείται δε από το ρήμα γιγνώσκω=γνωρίζω. Η δε άποψη είναι η εξ αποστάσεως θέαση που διαμορφώνει τη στάση μας έναντι μιας πραγματικότητας, μιας κατάστασης, ενός ζητήματος. Σε ζητήματα που αφορούν την επιστημονική διαχείριση μιας πανδημίας, την αποτελεσματικότητα ενός εμβολίου, τη διαφύλαξη της υγείας δεν μπορούμε να έχουμε όλοι ούτε γνώμη ούτε και άποψη. Όσο και αν μας ενοχλεί αυτό, ειδικά αυτούς που έχουν μάθει να πορεύονται και να προβάλλονται με όπλο την σπορά του πανικού και της αναταραχής, δυστυχώς κάποια ζητήματα ξεπερνούν την γνωστική μας επάρκεια.

Ναι, γνωρίζω τον αντίλογο: «το έχω ψάξει, άκουσα γιατρούς, διάβασα επιστημονικά άρθρα, είδα “επιστημονικά” βίντεο, διαμόρφωσα γνώμη. Και, στην τελική, δεν είμαι πρόβατο να δέχομαι ό,τι μου σερβίρουν». Ωστόσο, ας το δεχτούμε ως αυτονόητο: κάποιες ώρες έρευνας (με ή χωρίς εισαγωγικά) πάνω σε τόσο σύνθετα ζητήματα, όπως η ανοσολογία, οι λοιμώξεις, η ιολογία, η φαρμακολογία, το M-RNA και η διαφορετική τεχνολογία των εμβολίων δεν αποτελεί γνώση, αλλά ένα σύνολο ασπόνδυλης πληροφορίας. Η επιστημονική γνώση απαιτεί χρόνια μελέτης, προσπέλασης βιβλιογραφίας, έρευνας, επαλήθευσης και διάψευσης. Και, μετά από πολύ καιρό, την ικανότητα διαχείρισης και συγκρότησης των επιστημονικών δεδομένων σε ένα οργανικό όλον που είναι ικανό να παράγει πληροφορία που διαψεύδει, επαληθεύει ή ανανεώνει την προϋπάρχουσα. Για τον λόγο αυτόν νομίζω ότι κάποιες φορές ο λόγος ανήκει μόνο στους ειδικούς. Επειδή η δημοκρατία μπορεί να στηρίζεται στη γνώμη και την άποψη του κάθε πολίτη, ωστόσο στηρίζεται και στην επίγνωση της άγνοιας και στην αποφυγή της διασποράς της.

Σε ένα δεύτερο επίπεδο διακινείται και η άποψη ότι ο ιός δεν μας αφορά όλους, καθώς οι υγιείς τον περνάνε ήπια ή και «ασυμπτωματικά», ένας όρος που προστέθηκε πρόσφατα στο λεξιλογικό οπλοστάσιό μας. Αυτό το τελευταίο φαίνεται πως έχει και λογική βάση. Όμως, σε συνθήκες παδημίας κανένας ιός, καμιά μεταδοτική ασθένεια, δεν είναι ατομική υπόθεση. Δεν είναι το άτομο που νοσεί, αλλά η κοινωνία που είναι άρρωστη. Και αποτελεί συνείδηση ήδη από την εποχή του Θουκυδίδη ότι μια κοινωνία υγιής μπορεί να θεραπεύσει και τον άρρωστο, αλλά σε μια κοινωνία άρρωστη είναι θέμα χρόνου να ασθενήσει και ο υγιής.

Σε αυτό το πλαίσιο και με την άπειρη κενολογία που διακινείται στο διαδίκτυο αποτελεί αισιόδοξο σημάδι η στάση της κοινωνίας στη συντριπτική πλειονότητά της. Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται διαρκώς στο στόχαστρο της κριτικής: είναι ανεύθυνη, οι νέοι αδιαφορούν για τους μεγαλύτερους, διοργανώνουν «κορονοπάρτι», δεν τηρούν τα μέτρα και άλλα πολλά παρόμοια που αποτελούν μια ωραία φενάκη για την κάλυψη της ανεπάρκειας σε κεντρικό επίπεδο. Ωστόσο, άντεξε σε συνθήκες εξαιρετικά δύσκολες. Και σήμερα, στο ζήτημα του εμβολιασμού, δείχνει κάτι που θα αποτελέσει τη βάση για το μέλλον της: την κυριαρχία του ορθολογισμού και τον παραγκωνισμό του παραλογισμού και της υστερίας. Και με αυτή τη βάση ελπίζουμε ότι σύντομα θα επιστρέψουμε σε μια καθημερινότητα που τόσο μας έχει λείψει, σε μια πραγματικότητα με τον φόβο του ιού περιορισμένο. Αποφεύγω σκόπιμα τον όρο «κανονικότητα» που αποτελεί ακόμα μια κενολογία της εποχής μας. Ελπίζω όμως σε μια κοινωνική ανάκαμψη που σύντομα θα φέρει και την κοινωνική ανάσταση.

Ο Βασίλης Νάστος είναι φιλόλογος-εκπαιδευτικός.

Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια.

Υποβολή απάντησης

Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιο σας εδώ.
Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ.
Παρακαλώ εισάγετε το email σας εδώ.